Digitale stadsplanning in de praktijk: Groningen als voorbeeld

Steeds meer gemeenten onderzoeken hoe digitale hulpmiddelen kunnen helpen bij complexe ruimtelijke vraagstukken. Digitale stadsplanning maakt het mogelijk om data, beleid en plannen samen te brengen in één gedeeld beeld van de stad. Dat helpt om sneller inzicht te krijgen in kansen, knelpunten en de gevolgen van keuzes. Met behulp van een digital twin verkent de gemeente Groningen hoe digitale stadsplanning kan helpen om verschillende beleidsdomeinen beter te laten samenwerken en hoe gebiedsontwikkelingen sneller en met meer draagvlak tot stand kunnen komen.

“Met de digital twin denk je samen in oplossingen”

Wat verandert er in de samenwerking tussen verschillende beleidsdomeinen binnen een gemeente als je gebruik maakt van een goed geladen digital twin? En wat zijn daar dan de voordelen van bij een gebiedsontwikkeling? Een gesprek met Mary Jorritsma, afdelingshoofd Omgevingsplanologie bij de directie Stadsontwikkeling van de gemeente Groningen.

Alle domeinen in de mix

Adviseurs van uiteenlopende beleidsdomeinen zijn bovenal deskundig op het eigen vakgebied. Of, zoals Mary het formuleert, “zij kennen hun eigen werkelijkheid. Dus wanneer een milieukundige en iemand van Wonen met elkaar het gesprek aangaan, projecteren ze het verhaal van de ander op hun eigen werkelijkheid. Daarbij springen dan vooral de verschillen eruit. Met vaak een ingewikkeld gesprek tot gevolg.” Een digital twin van de stad, geladen met alle locatiespecifieke informatie vanuit alle beleidsdomeinen, brengt hier verandering in en vormt een belangrijk instrument voor digitale stadsplanning. “Als je daar samen naar kijkt, zie je niet alleen de werkelijkheid vanuit jouw domein, maar ook alle andere werkelijkheden. En dan overheerst de samenhang en zie je de mogelijkheden. In plaats van in problemen te denken, gaat het over oplossingen. Daarmee ontstaat een integrale afweging. Alle domeinen gaan in de mix en worden meegenomen in het eindresultaat.”

Van conflict naar gezamenlijke oplossingen

Een voorbeeld van een overzichtelijk project. De gemeente wil de bouw van zorgappartementen toestaan op de plek waar nu een oud en karakteristiek pand staat. Al snel staan omwonenden, de ontwikkelende zorgpartij, ontwerpers en de adviseurs van Erfgoed, Wonen en Maatschappelijke Ontwikkeling tegenover elkaar. Ze praten langs elkaar heen en komen niet tot een oplossing. Totdat een digital twin van de locatie letterlijk laat zien om welke karakteristieke eigenschappen het precies gaat én welke ruimte het omgevingsplan biedt. “Op dat moment ontstaat wederzijds begrip en daarmee creativiteit en ruimte voor politieke keuzes. Het pand wordt uiteindelijk gesloopt, maar de karakteristieke elementen en ook de maatschappelijke functie ervan keren terug in de nieuwe bebouwing. En als gemeente hopen we er binnenkort weer wat broodnodige zorgappartementen bij te hebben.”

Digitale stadsplanning brengt partijen bij elkaar

Op grotere schaal maakt het voorbeeld van het plangebied De Held III indruk. De digital twin werd geladen met:

De omgevingsvisie
Het omgevingsprogramma
Het beleid vanuit alle domeinen
Alle andere relevante informatie

“Dat is een hels karwei, maar het bleek wel te lonen”, weet Mary. “We hebben deze aanpak als proof of concept voor digitale stadsplanning bij deze ontwikkeling uitgeprobeerd. Alle adviseurs van alle beleidsterreinen zaten aan tafel, en konden zien dat hun domein in het plaatje verwerkt was. Dan zie je iedereen ontspannen. Ze hoeven hun onderdeel niet te bevechten. Vanuit die gezamenlijke basis konden ze vanaf dat moment met gezamenlijke energie en creativiteit werken aan een goed ontwerp.”

Van eenzijdig plan naar gedragen gebiedsontwikkeling

Het resultaat was verbluffend. Een aanvankelijk eenzijdig plan, met alleen grondgebonden woningen zonder sociale huur en zonder voorzieningen, bleek om te buigen tot een nieuw plan met:

Een gedifferentieerd woningaanbod
Voldoende groenvoorzieningen
De waterberging op orde
Ruimte voor voorzieningen zoals sport en winkels

Dit nieuwe plan doorstond de toets van alle betrokkenen. De financiële partijen beoordeelden het als haalbaar, de gemeente zag de gewenste ruimtelijke kwaliteit terug en de ontwikkelaar kon zijn industriële woningconcept inzetten. “Wat het extra leuk maakte”, blikt Mary terug, “is dat het door de omwonenden letterlijk met applaus werd ontvangen. Zij kregen het plan ook in een 3D-weergave gepresenteerd, waardoor direct duidelijk werd hoe het er echt uit gaat zien.”

Digitale stadsplanning Groningen De Nieuwe Held

Grote meerwaarde van digitale stadsplanning

Dit hele traject voltrok zich binnen één jaar, terwijl er normaal gesproken zes jaar voor staat. Het brengt dus precies de versnelling met zich mee die bij de woningbouwopgave zo hard nodig is. “Het is een kwestie van samenwerken”, aldus Mary. “Je krijgt mensen daarin mee doordat de digital twin inzicht en perspectief biedt. Iedereen ziet meteen waar de kansen liggen. Dus je gaat van ‘wat niet kan’ naar ‘wat wel kan’. Dat is de grote meerwaarde van die digitaliseringsslag.” Het nieuwe plan voor De Held III, inmiddels omgedoopt tot De Nieuwe Held, is doorgestuurd naar de gemeenteraad en het College van Burgemeester & Wethouders. Groningen heeft het gebruik van de digital twin namelijk nadrukkelijk gekoppeld aan de Omgevingswet en de bijbehorende instrumenten. Een plan dat via de digital twin ontwikkeld wordt, bevat de gemeenschappelijke taal en afwegingskaders en is daardoor meteen geschikt voor besluitvorming.

Volgende stap: AI

Op basis van de ervaringen in Groningen concludeerde Mary tijdens haar presentatie tijdens PROVADA 2026: digitalisering lijkt te werken. De gemeente bevindt zich weliswaar nog in een experimentele fase, maar de eerste resultaten bieden hoop. Hoe ziet Mary de weg vooruit? “Wat mij betreft zetten we die digitalisering door. De grootste uitdaging is om alle sectorale beleidsboekjes bij elkaar te brengen. Wij denken dat het kan met de digital twin. De volgende stap is dat we daar AI op loslaten. Dan selecteer je in de digital twin een gebied en vraag je aan AI hoe je daar een x-aantal woningen van een bepaald type met een gewenste hoeveelheid groen en voorzieningen kwijt kan. Amsterdam en Friesland hebben hierin al stappen gezet. Wij werken met hen samen om dit mogelijk te maken.”

Samen vooruit in Groningen

De gemeente Groningen laat zien welke mogelijkheden digitale stadsplanning kan bieden voor de toekomst van gebiedsontwikkeling. De eerste ervaringen maken duidelijk dat een gedeeld digitaal beeld niet alleen helpt om betere afwegingen te maken, maar ook om mensen, kennis en belangen eerder met elkaar te verbinden.

Daarmee raakt dit praktijkvoorbeeld aan een bredere ambitie: samenwerken vanuit een gedeeld inzicht in de opgaven van de fysieke leefomgeving. Een ambitie die ook centraal staat binnen de Samenwerkingsagenda Toekomstbestendige Gebiedsontwikkeling.