Gebiedsontwikkeling moet radicaal anders

Even voorstellen: Ruben Visser, coördinator Gebieden bij Team Toepassen van de Samenwerkingsagenda. Op welke manier draagt hij met zijn team concreet bij aan het versnellen en versterken van toekomstbestendige gebiedsontwikkeling?

Ruben Visser is sinds januari jl. betrokken bij de Samenwerkingsagenda Toekomstbestendige Gebiedsontwikkeling. Hij werkte daarvoor al geruime tijd in en aan gebiedsontwikkelingen, vanuit de drive om vernieuwing te brengen voor sterke en slagvaardige ruimtelijke ontwikkeling. De mogelijkheid om rijksinnovatieprogramma’s (zoals Agenda Stad, DMI en IOP) te koppelen aan grote gebiedsontwikkelingen, heeft hij dan ook uit volle overtuiging aangegrepen.

Volgens Ruben draait het om innoveren, toepassen en opschalen. Met zijn team werkt hij aan het toepassen van vernieuwende werkwijzen en instrumenten. Dat gebeurt onder meer op het gebied van toekomstbestendigheid, digitalisering en industrieel bouwen. Maar de focus staat ook op het maken van afspraken waarbinnen gemeenten actief meewerken aan het (door)ontwikkelen van baanbrekende innovaties. Die kunnen straks in alle gebiedsontwikkelingen in Nederland worden ingezet.

Vindt toepassing van die bestaande innovaties al plaats? “Zeker. Bijvoorbeeld op het gebied van industrieel bouwen. Er zijn inmiddels woonconcepten van leveranciers beschikbaar die binnen een dag vergund kunnen worden. Dat betekent dat je heel snel kunt bouwen. Gemeenten willen dat graag, maar stellen tegelijkertijd eisen die industrieel bouwen onmogelijk maken. Bijvoorbeeld vanuit het oogpunt van stedenbouw en architectuur. Dat betekent dat ze in een late fase het stedenbouwkundig plan moeten aanpassen en opnieuw moeten vaststellen, om die ruimte voor industrieel bouwen alsnog te creëren. En dan ben je zo weer twee jaar verder. Dat mechanisme willen wij doorbreken. We doen dat door met gemeenten te kijken hoe je een plan direct geschikt kunt maken voor industrieel bouwen. Dan hoef je die stap terug niet meer te zetten en kun je vaart maken.”

Een concrete bijdrage levert Rubens team ook op het gebied van digitalisering. “Digitale tools kunnen bijvoorbeeld vroegtijdig in beeld brengen of een plan voldoet aan alle eisen. Veel gemeenten zetten daar al stevig op in, bijvoorbeeld door samen op te trekken met ontwikkelingen binnen DMI. Maar andere gemeenten zijn daar nog nauwelijks mee bezig. Wij proberen daarbij gemeenten met elkaar in verbinding te brengen, zodat ze kunnen leren van elkaars eerste ervaringen met ontwikkeling en implementatie. Dat doen we onder andere door er, onder voorwaarden, middelen en ondersteuning voor beschikbaar te stellen.”

Toekomstbestendige gebiedsontwikkelingen hebben tot doel diverse grote opgaven op een goede manier te laten samenkomen; van woningbouw, voorzieningen en economie tot klimaatadaptatie, duurzame mobiliteit, circulariteit, gezonde leefomgeving en leefbaarheid. Dat brengt een stapeling van eisen met zich mee, ook vanuit Brussel. Ruben: “Wij ondersteunen gemeenten en ontwikkelaars daarbij inhoudelijk en ook qua werkmethodiek. Een concreet aanbod is dat gemeenten gebruik kunnen maken van een pool van experts. Die hebben onder meer kennis van regelgeving, sturingsinstrumenten en haalbaarheid. Zij helpen gemeenten om hun plannen aan de voorkant zo op te stellen, dat voldaan wordt aan de eisen. De lessen die we uit dergelijke trajecten destilleren, delen we ook weer in handreikingen en kennissessies. Zo hebben alle gemeenten in Nederland er straks iets aan.”

De urgentie is groot, aldus Ruben Visser. “Gebiedsontwikkeling zoals we dat tot nu toe doen, met alle vertragingen en faalkosten van dien, moet echt radicaal anders. Dat lukt alleen als we de beschikbare kennis en instrumenten per direct inzetten. Ofwel: op al die verschillende vlakken met elkaar toepassingsgericht innoveren en ontwikkelen, kennis delen en zo snel mogelijk opschalen. Alleen dan kunnen we de grote maatschappelijke opgaven zoals versnelde woningbouw, toekomstbestendige gebieden en een gezonde leefomgeving waarmaken.”